Keto Dieet Ervaringen, Voorbeeld Voedingsschema en Recepten

Door de ontwikkeling van nieuwe en betere anti epileptica is het ketogeen dieet sterk op de achtergrond geraakt. Men koos eerder voor een pil dan voor een dieet dat als onsmakelijk en onpraktisch beschouwd werd, en heel wat doorzettingsvermogen eiste.

Momenteel passen neurologen in de Verenigde Staten -en recent ook in Nederland, het ketogeen dieet weer toe, voornamelijk in gevallen van duidelijke “therapie resistente epilepsie” (Lees hier “epilepsie die de betrokken arts niet weet te behandelen”) en als de medicatie niet te accepteren bijverschijnselen geeft.

Het Ketogeen Dieet

In het begin van deze eeuw werd het toepassen van een dieet populair omdat verschillende artsen een tijdelijke vermindering van aanvallen vaststelden gedurende een periode van totaal vasten. Omdat totaal vasten praktisch niet haalbaar was, heeft men gezocht naar een manier om het vasten na te bootsen. De wetenschapper Geyelin (1921) ging ervan uit dat de positieve invloed van het vasten wellicht te wijten was aan de acidose (verhoogde zuurgraad) die men kreeg in het bloed en dat aanvallen zouden verminderen bij een vetrijke en koolhydraatarme (met weinig suikers en zetmeel) voeding. Tijd-genoot Wilder verklaarde dat een dieet met een hoog vetgehalte en een laag eiwit- en koolhydraatgehalte hetzelfde effect zou hebben als het vasten, en dit door het veroorzaken van een ketose (verhoging van ketozuren in het bloed en in de urine). Hij en ook anderen bewezen nadien dat dergelijk dieet soms bruikbaar was voor de controle van aanvallen.

Het ketogeen dieet is gekenmerkt door een voeding met een hoog vetgehalte en een heel laag koolhydraat- en eiwitgehalte.

Het werkingsmechanisme van het ketogeen dieet op epilepsie-aanvallen is tot op heden onbekend. Door de jaren heen heeft men verschillende theorieën hierover ontwikkeld en een aantal hypothesen pogen de anti-convulsieve werking van het dieet te verklaren.

Eerst werd dit effect toegeschreven aan de ketose, veroorzaakt door ketonlichamen, en de hiermee gepaard gaande acidose (ophoping van zuren) in bloed en urine. Hierdoor verandert de stofwisseling in de hersenen waardoor epilepsie-aanvallen kunnen wegblijven of verminderen.

Later associeerde men het anti-convulsief effect met een negatieve elektrolytenbalans in het bloed. Een andere hypothese haalt aan dat dit effect te wijten zou zijn aan hyperlipidemia. (dit is een overmaat van vetachtige stoffen in het bloed) Meer recent vermoed men dat veranderingen in het lipoïde membraan van de hersencelwand en in de neurotransmitterfuncties aan de oorsprong liggen.

Ons lichaam haalt in een normale situatie zijn energie uit de koolhydraten, die na vertering glucose geven die onze belangrijkste brandstof is.

Het principe van het ketogeen dieet

Het principe van het ketogeen dieet is een vetrijke voeding(+/-80%) met weinig koolhydraten (zetmeel en suikers) en eiwitten. Bij dergelijk dieet mist het lichaam de koolhydraten en moet het op zoek naar een andere energiebron: het schakelt over op een vetverbranding. Door het gebrek aan glucose kan het vet niet volledig verbrand worden met als gevolg dat er een reststof overblijft, de ketozuren, en het lichaam gaat in “ketose”. Deze ketozuren zouden een rol spelen bij de aanvalsvermindering.

Het ketogeen dieet moet minimaal één tot drie maanden gevolgd worden, vervolgens kan bekeken worden of voortzetting wenselijk is. Als het dieet aanslaat moet het zeker twee jaar gevolgd worden. Vervolgens wordt één jaar gebruikt voor de afbouw van het dieet, waarbij steeds minder vet en meer koolhydraten aan de voeding worden toegevoegd.

Het ketogeen dieet wordt per individu berekend. Er wordt uitgegaan van bepaalde gegevens zoals:

  1. Het ideaal gewicht
  2. Geslacht en leeftijd
  3. Benodigde hoeveelheid eiwit voor groei en ontwikkeling. Dit is 1 gram eiwit per kilogram ideaal gewicht.

Door de huidige kennis van de voedingsmiddelen biedt het dieet meer mogelijkheden dan vroeger en door een aantal variaties is het minder eenzijdig. De meest toegepaste of klassieke vorm van het ketogeen dieet is het 4:1 dieet. Dit betekent dat de voeding vier maal zoveel vet als eiwit en koolhydraten bevat. Een voorbeeld is een voeding van 156 gram vet, 24 gram eiwit en 15 gram koolhydraten.

Deze hoeveelheden worden verdeeld in drie gelijke delen zodat elke maaltijd 52 gram vet, 8 gram eiwit en 5 gram koolhydraten bevat. De hoeveelheid calorieën is minder dan aanbevolen. Er wordt uitgegaan van 75% van de aanbevolen hoeveelheid. Als het dieet goed uitgebalanceerd is, zal men om die reden niet aankomen in gewicht.

Het dieet kent een lichte vochtbeperking. Er wordt uitgegaan van 65 cc. vocht per kilogram ideaal lichaamsgewicht. De hoeveelheid vocht ligt tussen 1200 en 1500 cc. per dag. Men kan ook de MCT-vorm (medium chain triglyceride) van het dieet toepassen dat gemakkelijker te bereiden en smakelijker is dan het klassieke 4:1-dieet. Hierbij gebruikt men olie-capsules die meer ketonen per calorie leveren. Hierdoor ontstaat geen laag bloedsuikergehalte en geen veranderde zuurgraad van het bloed en bij dit dieet zouden ook wat meer koolhydraten gebruikt worden.

Kernbegrippen zijn hier dus: een vetrijke voeding, uiterst nauwkeurig zijn in de hoeveelheden en verhoudingen en drie maaltijden per dag gebruiken met dezelfde hoeveelheid vet, koolhydraten en eiwitten. Het dieet werkt alleen als het lichaam een voldoende graad van ‘ketose’ bereikt.

Het ketogeen dieet in de praktijk

In de praktijk begint het dieet met een vastenperiode van 24 tot 48 uur, hier wordt het lichaam snel in ketose gebracht. Tijdens het vasten moet wel gedronken worden, maar dit mogen alleen dranken zijn zonder calorieën. Dit alles gebeurt onder strikte medische begeleiding.

Wanneer het lichaam in ketose is, wordt het ketogeen dieet in drie dagen opgebouwd.

De eerste dag mag éénderde van de hoeveelheid calorieën gegeten worden. Dit is een zo kleine hoeveelheid dat dit in de vorm van een ketogene shake gedaan wordt. Deze bestaat uit ei, slagroom, zoetstof en vanille essence. Ook de tweede en derde dag wordt deze shake genuttigd, wel worden de hoeveelheden vergroot. Het grote voordeel van deze shake is dat elke druppel de goede verhouding vet, eiwit en koolhydraten heeft en dus de hele dag door mag gedronken worden.

Keto dieet maaltijden

Nadat je drie dagen bezig bent geweest met de opbouw van het dieet kun je overstappen op de ketogene maaltijden. Wat heel belangrijk is, is dat deze maaltijden als één geheel moeten worden gezien. Om het lichaam in ketose te houden moet elke maaltijd heel precies worden berekend en moeten de ingrediënten tot op de gram afgewogen worden. Ook moet alles helemaal opgegeten worden om de goede verhouding tussen vet, eiwit en koolhydraten te waarborgen.

Er worden per dag drie maaltijden gegeten die allen uitwisselbaar zijn. Alle maaltijden of menu’s worden samengesteld uit vier basisgroepen, namelijk:

  1. Vlees, vis, ei, kip, kaas (eiwit)
  2. Fruit en groenten (koolhydraten)
  3. Boter, olie, margarine en mayonaise (vet)
  4. Slagroom (vet, eiwit, koolhydraten)

Telkens terugkerende voedingsmiddelen zijn de slagroom, de mayonaise en de margarine en/of olie. Er wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het soort vet. De onverzadigde vetzuren, dit zijn meestal plantaardige vetten, hebben de voorkeur. Deze onverzadigde vetzuren zitten in olie, plantaardige margarines en voor een deel in mayonaise.

Naast de drie maaltijden per dag mogen er geen tussendoortjes gebruikt worden. Een
koekje-als-tussendoortje zou betekenen dat de hoeveelheid glucose in het bloed toeneemt en de ketose afneemt. Hierop is één uitzondering. Per dag mogen 2 macadamia-noten gegeten worden. Deze noten hebben van nature uit een goede vet-, eiwit- en koolhydraatverhouding.

Ook mag er tussen de maaltijden gedronken worden, maar alleen dranken zonder calorieën.

In de eerste weken van het volgen van het dieet kunnen hongergevoelens ontstaan.
Door de ketose van het lichaam zullen deze hongergevoelens na enige weken afnemen.
Een ketose zorgt namelijk voor een verzadigd gevoel en voor een verminderde eetlust.

Keto dieet voedingsschema

Om het keto dieet goed te kunnen volgen is het van groot belang dat je een voedingsschema opstelt. Het opstellen van een keto dieet voedingsschema heeft meerdere voordelen.

Als eerste kun je aan de hand van het schema goed bepalen welke ingrediënten je moet inkopen. Dit is van belang omdat het een groot probleem is als je niet voldoende voedingsmiddelen op voorraad hebt.

Aan de andere kant is het risico op tekorten en overschotten van bepaalde stoffen erg groot. Veel vitaminen en mineralen zitten in groenten en fruit. Deze bevatten verschillende hoeveelheden koolhydraten. Een gemiddelde banaan is al genoeg om in meer dan 60 procent van je dagelijkse koolhydraatbehoefte in het keto dieet te voorzien. Dit betekent dat je de hoeveelheid koolhydraten op een dag goed moet plannen. Daarnaast is het belangrijk om te kijken welke vitaminen en mineralen je binnen krijgt bij deze koolhydraten.

Ook op het gebied van de eiwitbronnen is enige planning noodzakelijk. Rundvlees bevat andere mineralen dan bijvoorbeeld varkensvlees of vis. Zo bevat rundvlees erg veel ijzer (bron), terwijl bepaalde soorten vis veel omega 3 bevatten. Door goed na te denken wanneer je bepaalde voedingsmiddelen gebruikt, kun je ervoor zorgen dat je iedere dag voldoende voedingsmiddelen binnen krijgt.

Keto dieet voorbeeld schema

In principe is het schema voor het keto dieet vrij simpel. Op een dag eet je drie verschillende maaltijden. Een ontbijt, een lunch en een avondmaal. Als gezegd zit de belangrijkste uitdaging in het plannen van de consumptie van de voedingsstoffen.

Een simpel schema ziet er als volgt

Dag 1:

Ontbijt: Omelet met spek en spinazie
Lunch: Tonijn met groenten
Diner: Varkenskarbonade met asperge en champignons

Dag 2:

Ontbijt: Worst (zonder suiker) met paprika en pepperjack kaas
Lunch: Een BLT-wrap (waarbij je de salade als wrap gebruikt)
Diner: Muffins met eieren, zalm en spinazie

Een keto dieet ontbijt

Om je een voorbeeld te geven van hoe een keto-maaltijd eruitziet, laten we een recept zien voor een ontbijt dat voldoet aan de principes van het keto-dieet.

Omelet met spek en spinazie

Ingrediënten:

  • 1 eetlepel roomboter of olijfolie
  • 2 grote eieren
  • 2 plakken bacon
  • Driekwart kop spinazie
  • Een half kopje champignons

Bereidingswijze

  1. Bak de eieren in de roomboter of olijfolie
  2. Bak de spek in een pannetje
  3. Roerbak vervolgens de spinazie en de champignons in het vet van het spek
  4. Serveer alles op een bord

Keto dieet app

Tegenwoordig hebben we overal een applicatie voor en dat geldt gelukkig ook voor het keto dieet. Met de app Keto Diet wordt het volgen van een ketonen dieet een stuk makkelijker.

Een eerste grote voordeel van de applicatie is dat er een groot aantal verschillende recepten in de app zijn opgeslagen. Deze recepten kun je eenvoudig gebruiken als inspiratie. Ook zijn er speciale voedingsschema’s voor het ketonendieet beschikbaar. Dankzij een boodschappenlijstje is het eenvoudig mogelijk om ervoor te zorgen dat je de juiste ingrediënten inkoopt als je naar de supermarkt gaat.

Een van de andere grote voordelen van de app is dat er een uitgebreide uitleg in de app zit over het ketonen dieet. Deze kun je als naslagwerk gebruiken. Tot slot biedt de geavanceerde versie van de app de mogelijkheid om zelf voedingsschema’s op te stellen en om zelf maaltijden samen te stellen met je eigen ingrediënten. De app geeft dan aan of de maaltijd nog voldoet aan de eigenschappen van een ketogene maaltijd.

Er zijn wel twee nadelen verbonden aan de app. Als eerste is de Keto dieet app Engelstalig. Dit kan betekenen dat je soms op moet zoeken wat de naam is van bepaalde ingrediënten in het Nederlands. Ook moet je voor de app eenmalig betalen. De applicatie krijgt zeer goede reviews in de App Store en op Google Play.

Voor wie is het Ketogeen dieet?

Het dieet schijnt het meest positief effect te hebben bij kinderen. Hun hersenen zijn nog in volle ontwikkeling en het ketogeen dieet kan dan ook het meeste invloed hebben. Heel jonge kinderen gaan ook veel vlugger ‘in ketose’ en hun voeding kan ook veel nauwkeuriger gevolgd worden. Bij oudere kinderen is het moeilijker (maar niet onmogelijk) om een ‘smakelijk’ dieet met inachtneming van de juiste verhouding vet/koolhydraten/eiwit, te brengen. Deze kinderen en jongeren hebben ook hun eigen voedingsgewoontes en het volhouden van dit strikte dieet is voor hen lastig.

Het ketogeen dieet wordt dan ook voornamelijk toegepast bij kinderen in de leeftijdscategorie 2 tot en met 5 jaar. Kinderen onder de 2 jaar en boven de 5 jaar zijn moeilijker in ketose te krijgen.

Het Shands Hospital (University of Florida) werkt zins 1995 met een ‘ketogeen-dieet-team’ bestaande uit een arts/neuroloog, een bevoegde diëtiste, een verpleegkundige en een sociale werker. De behandeling met het ketogeen dieet houdt een opname in met de nodige klinische onderzoeken en het instellen van het dieet. Tevens moet men na ontslag de strikte richtlijnen voor de follow-up naleven (dagelijks telefonsich contact de eerste weken na ontslag, maandelijkse consultaties, lab onderzoeken enz…)

Als de ouders degelijk geïnformeerd en goed gemotiveerd zijn én zich verbinden het ketogeen dieet vol te houden voor 2 maanden, dan wil men het dieet toepassen bij volgende types patiënten:

  1. Een patiënt met refractaire epilepsie van elk type
  2. Een patiënt die de verschillende anti-epileptica heel slecht verdraagt
  3. Een patiënt die in aanmerking komt voor chirurgie (tenzij hij/zij een welbepaalde structurele afwijking in de hersenen heeft die zonder complicaties te verwijderen is)
  4. Een patiënt wiens aanvallen onder controle zijn met AE’s, maar waarvan de goed geïnformeerde en gemotiveerd e familie de medicatie wenst te verminderen.

De behandeling zal worden voortgezet als blijkt dat de aanvallen verminderen of als het cognitieve functioneren en/of het gedrag verbeterd is. In Nederland houdt deze behandelingsmethode een opname in van het kind én één van de ouders voor een kleine maand. Aan de ouder wordt geleerd hoe het ketogeen dieet moet worden klaargemaakt, en dit onder de begeleiding van een dieetkok. Tevens is de aanwezigheid van de ouder een grote steun voor het kind. Na drie maanden is het duidelijk of het dieet aanslaat.

Het volgen van het ketogeen dieet kost veel inspanning voor zowel kind als ouders en begeleidend team.

Algemeen bevestigt de literatuur de opvatting dat het ketogeen dieet bij sommige kinderen positief werkt op de aanvalscontrole. Bij 1/3de tot de helft van de kinderen zou men een duidelijke aanvalsvermindering tot aanvalsvrijheid bekomen. In Nederland spreekt men van 1/3de volledige aanvalsvrijheid, bij 1/3de aanvalsreductie en bij 1/3de weinig tot geen resultaat.

Een aantal publicaties melden ook hier en daar een verbetering van het gedrag en de alertheid bij kinderen in vergelijking met het gebruik van AE’s of bij het ontbreken van een behandeling.

Het lijkt het best te werken voor de controle van myoclonische aanvallen, infantile spasmen, atonische/akinetische aanvallen en de ‘gemengde’ aanvallen bij het Lennox-Gastaut-syndroom. Het dieet zou het minst effect hebben bij temporale kwab-epilepsie en absences.

Keto dieet nadelen

Het keto dieet is een bijzonder zwaar dieet. Omdat het een medicinaal dieet is, is er in de meeste gevallen maar een iemand binnen een gezin die gebruik maakt van het dieet. Dit betekent dat er voor deze persoon aparte gerechten moeten worden gekookt. Sommige van de keto maaltijden zijn wel eenvoudig op te ‘pimpen’ tot een volwaardige maaltijd voor de mensen die het dieet niet volgen, maar in veel gevallen moeten er aparte maaltijden worden gemaakt.

Ook op sociaal vlak is het volgen van een keto dieet zwaar. Uit eten gaan is bijvoorbeeld erg lastig. Als je bij andere mensen gaat eten, moet er vaak gevraagd worden of je zelf mag koken. Dit is zeker noodzakelijk omdat de verhouding tussen de verschillende ingrediënten in sommige gevallen erg nauw steekt.

Als laatste is er de kans op allerlei bewerkingen, met name op het moment dat je met het dieet begint. Deze kunnen zeker in het begin een zware wissel trekken op het dagelijks leven.

Bijwerkingen van het Ketogeen dieet

Bij de start van het dieet, gedurende het vasten, kan het kind suf en futloos worden en er is een gevaar voor hypoglycaemie (tekort aan suiker in het bloed). Men moet ook bedacht zijn voor uitdrogen.

Bij enkele patiënten is de vorming van nierstenen in associatie met het dieet gemeld, dit moet zeker nauwkeurig gevolgd worden. Toevoeging van extra vitaminen blijkt ook noodzakelijk om gezichtsstoornissen (optische neuropathie) te voorkomen. 50% van de patiënten die de MCT-vorm van het dieet volgen hebben last van nausea (misselijkheid), braakneigingen of stoornissen van het maag-darm-kanaal. Dit zou vooral te wijten zijn aan de hogere dosissen MCT-olie. Deze nevenwerkingen zouden minder uitgesproken zijn bij het klassieke dieet.

Wat betreft de nevenwerkingen op lange termijn: Livingstone (1977) onderzocht een aantal patiënten van 40 tot 45 jaar die tijdens hun kindertijd behandeld werden met het klassieke ketogeen dieet (4:1) en vond geen negatieve effecten op het cardiovasculair functioneren (geen slagaderverkalking, verhoogde bloeddruk of hartafwijkingen). Het cholesterolgehalte in het bloed werd ook normaal bevonden. Een grondige evaluatie van de bijwerkingen van het ketogeen dieet op lange termijn werd echter nog niet uitgevoerd.

Veel mensen zijn opgegroeid met het idee dat het eten van vet ongezond is. Uit onderzoek is echter gebleken dat er geen nadelige lange termijn effecten uit gaan van het gebruik van roomboter (bron). Ook dit is dus in principe geen reden om te stoppen.

Omwille van de weinige nevenwerkingen en de verbetering van de alertheid en het gedrag kan het ketogeen dieet een aantrekkelijk alternatief zijn voor de behandeling van kinderen met epilepsie waar tot nu toe de medicamenteuse behandeling faalde.
Het dieet is het meest effectief bij kinderen tussen 1 en 10 jaar. Men kan met het ketogeen dieet een vermindering van de aanvallen verwachten van eenderde tot de helft, dit afhankelijk van verschillende factoren zoals de leeftijd van de patiënt, het type aanvallen en ook hoe men ‘verbetering’ definieert. Het ketogeen dieet is niet voor iedereen een geaccepteerde behandelingswijze.

Keto dieet ervaringen

Ouders moeten zich terdege realiseren dat er veel praktische bezwaren aan dit dieet vastzitten en dat bij het toepassen van het dieet, het sociale aspect van het eten totaal opzij wordt gezet. Het kan zelfs emotioneel gezien nog een zwaardere belasting inhouden dan de epilepsie zelf. Lekker eten met vreemden is er niet zomaar meer bij.

Belangrijk voor succes met deze behandelingsmethode is : zeer goed gemotiveerde ouders en patiënten, een nauwkeurige medische opvolging omwille van mogelijke nadelige effecten, een optimale samenwerking met een dieetspecialist en het strikt volgen van de voorgeschreven voedingswijze.

Is het Keto dieet gevaarlijk?

Belangrijk voor het succes van het ketogeen dieet is dat je goed op let. Er kunnen een aantal gevaren kleven aan het volgen van het dieet. Het eerste probleem is dat je last kunt krijgen van zeer zware vermoeidheidsverschijnselen als gevolg van het gebrek aan koolhydraten. Met name als je veel fysieke inspanning moet verrichten, kun je hier last van krijgen (bron). Uiteindelijk kan je lichaam zelf koolhydraten maken uit je vetten, maar dit kost heel veel energie (bron).

Andere gevaren die kleven aan het keto dieet zijn de kans op verstopping, uitdroging en een risico op een tekort aan vitaminen en mineralen. Dit komt omdat veel vitaminen en mineralen ons lichaam binnen komen via voedingsmiddelen die koolhydraten bevatten, zoals fruit en sommige soorten groente.

Mocht je vragen hebben over dit artikel? Gebruik dan het reactieformulier op deze pagina.

 

Geraadpleegde Bronnen: Epilepsie.net
. Episcoop 2-’97 – ‘Ketogeen dieet opnieuw in de belangstelling’
. Workshop Ketogeen dieet (Utrecht 15/3/97) – Dr.Geesinck – Epilepsie-instituut te Heemstede
. Alternatieve Geneeswijzen en Epilepsie – door Dr.Sonnen
. Consensus in Child Neurology: The Managment of Epilepsy –‘The Ketogenic Diet’ –


Reageer op dit artikel

REAGEER ZONDER FACEBOOK

Vul een reactie in ajb
Vul hier je naam in

RECENSIEOVERZICHT
Algehele Waardering
drs. Miriam Amstel
Al van jongs ben ik bezig met het creëren van deze gezonde levensstijl. De factoren beweging, gezonde voeding en ontspanning hebben ervoor gezorgd dat ik in balans ben. Ik ben gediplomeerd voedingsdeskundige, hormoontrainer, (dieet)psycholoog, orthomoleculair voedings- en supplement adviseur. De afgelopen jaren heb ik duizenden mensen geholpen bij het creëren van een gezonde levensstijl. Ik zie het als een uitdaging om te bloggen voor kwalitatief hoogwaardige websites als vetvrij.com en zou het leuk vinden als je een reactie achterlaat bij mijn artikelen.